Czym deficyt jest, a czym nie jest
Deficyt budżetu federalnego to różnica między tym, ile rząd federalny w danym okresie wydaje, a tym, ile zbiera. To strumień, a nie zasób. Mówi, ile nowego finansowania potrzeba w danym okresie; nie mówi, ile państwo jest już winne ani ile zaoszczędziło. To osobne liczby, a oszczędności ten monitor odczytuje bezpośrednio przez płynną część Funduszu Dobrobytu Narodowego.
Liczba obejmuje wyłącznie budżet federalny. Rosyjskie regiony mają własne budżety, a ich łączne saldo jest tu osobnym wskaźnikiem: saldem budżetów regionalnych. Deficyt nie mówi też nic o tym, na co wydano pieniądze. Pokazuje wielkość luki, a nie jej strukturę; monitor nie mierzy też bezpośrednio wydatków wojskowych.
Skąd pochodzą dane
Ministerstwo finansów co miesiąc publikuje wykonanie budżetu federalnego w swoich danych o budżecie federalnym. Dochody, wydatki i saldo są podawane jako sumy od początku roku: liczba za lipiec obejmuje okres od stycznia do lipca. Monitor rozkłada te sumy na pojedyncze miesiące, sumuje ostatnie dwanaście i dzieli wynik przez PKB.
Ten sam miesięczny plik z wykonaniem budżetu dostarcza przedwojennego punktu odniesienia. W 2021 roku, ostatnim pełnym roku przed inwazją, budżet federalny zamknął się nadwyżką ₽524,3 mld. Jako odsetek PKB to 0,34%, przy PKB wyprowadzonym z pliku ministerstwa o Funduszu Dobrobytu Narodowego.
Dlaczego rok kroczący, a nie suma od stycznia
Wydatki rosyjskiego rządu są silnie skoncentrowane pod koniec roku, w grudniu. Saldo liczone od stycznia upiększa więc miesiące wiosenne i letnie: duża część rocznych wydatków jeszcze nie nastąpiła. Dochody też rozkładają się nierówno. Jeden z dużych podatków naftowych jest płatny tylko raz na kwartał, a dywidendy od akcji, które państwo posiada za pośrednictwem Funduszu Dobrobytu Narodowego, wpływają raz w roku. Na przykład w sierpniu 2026 roku budżet federalny otrzymał w jednym miesiącu ₽504,4 mld takich dochodów, z czego 84,3% stanowiła dywidenda Sbierbanku, jak podaliśmy na podstawie komunikatu ministerstwa.
Okno dwunastu miesięcy obejmuje każdą porę roku dokładnie raz, więc te efekty są liczone jeden raz i nie są mylone z trendem. Ceną jest to, że dla tego samego miesiąca liczba za rok kroczący i liczba za rok kalendarzowy się różnią. Nie wolno ich mieszać: suma za rok kroczący idzie w parze z udziałem w PKB za rok kroczący, a suma od stycznia z własnym udziałem. Sam komunikat ministerstwa podaje liczbę od stycznia; liczba w tym monitorze to zawsze rok kroczący.
Przedwojenna kotwica to nadwyżka, a nie zero
Gdy monitor po raz pierwszy zarejestrowano, 100 na skali deficytu oznaczało zrównoważony budżet, a więc osąd na temat tego, co jest „normalne”. 22 sierpnia 2026 roku tę kotwicę zastąpiono tym, co faktycznie się wydarzyło, czyli nadwyżką z 2021 roku w wysokości 0,34% PKB, tak by deficyt, jak każdy inny wskaźnik, był mierzony względem zapisanego przedwojennego faktu. Zmiana i jej uzasadnienie są opatrzone datą w rejestrze zmian.
Linia alarmowa się nie przesunęła: leży na poziomie deficytu 10% PKB, daleko poza wszystkim, co dotąd przyniosła wojna. Między dwiema kotwicami ocena zmienia się liniowo i może wyjść poza każdy z tych końców.
Dlaczego deficyt nigdy nie wyzwala werdyktu
Monitor dzieli swoje wskaźniki na klasy według tego, jak łatwo państwo może je kształtować. Deficyt to relacja, którą decyzje polityczne przesuwają bezpośrednio, dlatego należy do klasy 3: ceny i wskaźniki. Zmiana podatku, zamrożenie wydatków czy płatność przesunięta na następny kwartał mogą go poruszyć bez żadnej zmiany w samym napięciu. Odczyty klasy 3 potwierdzają to, co pokazują inne wskaźniki, ale nigdy nie wyzwalają werdyktu. Dochody z ropy i gazu oraz płynny fundusz rezerwowy, oba w klasie 2, mogą go wyzwolić tylko w parze, czyli gdy dwa wskaźniki klasy 2 zapalą się jednocześnie.
Jak pokrywa się lukę
Każdy rubel deficytu musi skądś pochodzić. Zwykłym źródłem są pożyczki krajowe w formie obligacji OFZ, sprzedawanych na aukcjach ministerstwa finansów. Gdy dane o pożyczkach zestawia się z deficytem, liczą się dwa szczegóły.
Po pierwsze, program pożyczek liczy obligacje według wartości nominalnej, a budżet otrzymuje tyle, ile kupujący faktycznie zapłacą. Gdy obligacje sprzedają się poniżej nominału, gotówki jest mniej, niż wynika z nagłówka. W okresie od początku roku do 3 września 2026 roku własna tabela aukcji ministerstwa wykazywała między tymi dwiema wielkościami różnicę ₽450,0 mld, co pokazała nasza analiza tej tabeli.
Po drugie, aukcja może przynieść dobre plasowanie dlatego, że państwowe banki są naciskane, by kupowały. Pożyczki wyglądają wtedy zdrowo, choć deficyt jest w praktyce finansowany nowym pieniądzem, i właśnie dlatego tego sygnału monitor szuka we wzroście podaży pieniądza, a nie w wynikach aukcji. To, czego nie pokrywają pożyczki, może zostać opłacone z płynnej części Funduszu Dobrobytu Narodowego.
Deficyt w prognozach to często inna liczba
Plany i prognozy często posługują się innymi definicjami. Projekt wytycznych banku centralnego na lata 2027–2029, opublikowany 31 sierpnia 2026 roku, operuje strukturalnym deficytem pierwotnym. Ta liczba jest skorygowana o wahania cen ropy i gazu, nie obejmuje płatności odsetkowych i jest prognozą, a nie obserwacją. Bank założył 2% PKB w 2026 roku i spadek do zera w 2029 roku. Nie można jej zestawiać z deficytem za rok kroczący w tym monitorze, bo obie liczby mierzą co innego. Deficyt zapisany w ustawie budżetowej to jeszcze coś innego: plan, a nie wykonanie.
Czego ta liczba nie powie
Większy deficyt nie jest odliczaniem. Saldo zmienia się wraz z dochodami i wydatkami, a część tych zmian dotyczy terminów, a nie istoty. Gdy firmy mogą zapłacić podatki później, jak ministerstwo finansów zaproponowało w sierpniu 2026 roku przedsiębiorstwom poszkodowanym w atakach dronów, dochody wpływają w późniejszych miesiącach, zamiast przepadać; nasz opis tego odroczenia wyjaśnia tę różnicę.
Deficyt nie powie też, czy jego finansowanie się utrzyma. Zależy to od tego, czy płacą za niego pożyczki, fundusz rezerwowy czy nowy pieniądz, a dwa ostatnie mają w monitorze własne odczyty; poradnik o tym, jak Rosja finansuje wojnę, przechodzi przez cały łańcuch, od dochodów z ropy po ceny.
Jak czytać bieżący odczyt
Pod tym poradnikiem znajduje się najnowszy deficyt z kroczących dwunastu miesięcy jako odsetek PKB wraz z jego oceną: 100 to nadwyżka z 2021 roku, 0 to deficyt w wysokości 10% PKB. Przesuwa go każdy nowy miesiąc danych ministerstwa o wykonaniu budżetu.