19 października Władimir Putin podpisał trzy ustawy zamykające prawnie rok 2025 dla trzech największych budżetów Rosji: budżetu federalnego — nr 340-FZ, Funduszu Emerytalnego i Ubezpieczeń Społecznych — nr 341-FZ oraz Federalnego Funduszu Obowiązkowego Ubezpieczenia Zdrowotnego — nr 342-FZ. Wszystkie trzy Duma Państwowa uchwaliła 13 października, Rada Federacji zatwierdziła 14 października, a opublikowano je tego samego dnia, w którym zostały podpisane. To skany bez warstwy tekstowej: przeczytaliśmy artykuł 1 każdej z nich oraz odpowiedni artykuł każdej ustawy poprzedzającej i przeliczyliśmy wszystkie sumy.
To nie są świeże dane miesięczne. To dokumenty, które czynią rok prawnie ostatecznym, i jedyne miejsce, w którym trzy budżety można zestawić obok siebie na tej samej podstawie sprawozdawczej.
„Zatwierdzić sprawozdanie z wykonania budżetu federalnego za 2025 rok co do dochodów w kwocie 37 283 772 222,8 tys. rubli, co do wydatków w kwocie 42 910 312 400,2 tys. rubli, z nadwyżką wydatków nad dochodami (deficyt budżetu federalnego) w kwocie 5 626 540 177,4 tys. rubli”.
Odejmowanie zgadza się dokładnie. Wobec ustawy za 2024 rok, nr 220-FZ z 23 lipca 2025 roku, w której stoi 36 708 608 954,2 / 40 180 501 752,7 / 3 471 892 798,5, rok przesunął się tak: dochody +1,57%, wydatki +6,79%, a deficyt +62,06%, czyli o 2 154 647 378,9 tys. rubli więcej — o 2,15 bln. To tempo wobec roku poprzedniego, a nie poziomy, i żadnego deflatora tu nie zastosowaliśmy. PKB w ustawie nie ma, więc nie podaje ona, jakiej części produktu to odpowiada — a własnej liczby nie będziemy podstawiać.
Druga połowa tego samego dnia
Czytana sama, liczba federalna upiększa rok. Tego samego dnia rząd sprawozdał również, że Fundusz Emerytalny i Ubezpieczeń Społecznych — instytucja, która wypłaca w Rosji emerytury, zasiłki chorobowe i świadczenia macierzyńskie — przeszedł z nadwyżki w deficyt.
„3) wielkość deficytu budżetu Funduszu w kwocie 1 239 486 546,4 tys. rubli”.
Ustawa za 2024 rok, nr 222-FZ, ujmowała ten sam wiersz jako „wielkość nadwyżki budżetu Funduszu w kwocie 554 925 146,3 tys. rubli”. To zwrot o 1 794 411 692,7 tys. rubli w ciągu roku, a przyczynę każda z ustaw nazywa dwa zdania wcześniej. Transfery międzybudżetowe otrzymane z budżetu federalnego wyniosły 3 186 264 330,1 tys. rubli w 2025 roku wobec 5 479 738 028,7 w 2024: cięcie o 2 293 473 698,6, czyli o 41,9%.
W ściąganiu pieniędzy Fundusz nie miał złego roku. Jeśli od jego łącznych dochodów odjąć wszystkie trzy strumienie transferów, które sam wykazuje — federalny, regionalny i ten z ubezpieczenia zdrowotnego — jego własne dochody składkowe wzrosły z 10 836 262 543,4 do 12 602 353 100,8 tys. rubli, o 16,3%. To nasza arytmetyka z liczb obu ustaw, a nie wiersz, który drukuje którykolwiek z tych dokumentów. Łączne dochody Funduszu i tak spadły o 2,81%, bo cięcie transferu okazało się większe niż przyrost składek, podczas gdy wydatki wzrosły o 8,12%.
To, gdzie ten zwrot ląduje, warto przeczytać dwa razy. Obie ustawy rozpisują saldo, a blok nazwany „przekazane kompetencje” — świadczenia, które Fundusz administruje w imieniu rządu federalnego i które transfer federalny właśnie opłaca — przeszedł z nadwyżki 410 784 538,2 tys. rubli w deficyt 900 576 473,2. Na ten jeden blok przypada 73% całego zwrotu Funduszu. Samo ubezpieczenie emerytalne pogłębiło się z deficytu 147 400 151,7 do 663 512 875,0. A dwie gałęzie ubezpieczeniowe żyjące z własnych składek i nieotrzymujące transferu federalnego — chorobowa z macierzyńską oraz wypadkowa — obie się poprawiły, do nadwyżek 177 693 236,0 i 165 303 411,1. Piąty składnik, część kapitałowa emerytury, jest zdecydowanie najmniejszy: nadwyżka 28 904 004,6 zamieniła się w deficyt 18 393 845,3. Pięć składników sumuje się do całego zwrotu co do setki rubli — najmniejszej jednostki, jaką podają ustawy.
Trzecia ustawa jest dość mała, by posłużyć za kontrolę dwóch pozostałych. Fundusz ubezpieczenia zdrowotnego zamknął rok nadwyżką 80 738 718,5 tys. rubli, a 213 766 969,7, które wykazuje jako przekazane Funduszowi Socjalnemu, to dokładnie ta sama liczba, którą Fundusz Socjalny wykazuje jako od niego otrzymaną.
Razem wzięte
Saldo federalne obok salda Funduszu:
| 2024 | 2025 | |
|---|---|---|
| Budżet federalny | −3 471 892 798,5 | −5 626 540 177,4 |
| Fundusz Socjalny | +554 925 146,3 | −1 239 486 546,4 |
| Łącznie | −2 916 967 652,2 | −6 866 026 723,8 |
W tysiącach rubli. Wspólna dziura jest 2,35 raza większa niż w 2024 roku — gorsza o 3,95 bln rubli wobec 2,15 bln, które pokazuje sam wiersz federalny. Żadna z tych liczb nie jest „prawdziwym” deficytem i nowego nie proponujemy: to dwie odrębne osoby prawne z odrębnymi ustawami, a transfer federalny Fundusz otrzymywał zawsze. Zestawienie pokazuje co innego: kto śledzi wyłącznie liczbę federalną, czyta saldo, z którego w trakcie objętego nim roku wyjęto 2,29 bln rubli zobowiązań.
Czym deficyt opłacono
Załącznik 6, źródła finansowania, to jedyny załącznik opublikowany w całości. W bloku Ministerstwa Finansów emisja brutto papierów skarbowych w rublach wyniosła 6 806 273 654,6 tys. rubli wobec wykupów na 1 414 666 933,9 — czyli nowy dług netto w papierach to 5 391 606 720,7, albo 95,8% deficytu. Finansowanie zewnętrzne wyszło ujemne, −189 088 540,2: Rosja spłaciła więcej długu walutowego, niż pozyskała. Wpływy ze sprzedaży akcji będących własnością federalną to 2 598 832,9 tys. rubli — 2,6 mld rubli, błąd zaokrąglenia przy dziurze 5,6 bln.
Czego z tego załącznika nie powiemy, to co robił Fundusz Dobrobytu Narodowego. Ruchy gotówkowe FDN w bloku Ministerstwa Finansów w ogóle nie stoją: są pod Skarbem Federalnym, gdzie zwiększeniu stanów gotówkowych FDN o 6 348 601 266,5 tys. rubli przeciwstawione jest zmniejszenie o 6 073 483 832,6, plus osobne ruchy na depozytach FDN, a cały blok Skarbu daje saldo +581 028 176,7. To biliony idące w obie strony. Żeby powiedzieć, ile fundusz dał netto, trzeba przeczytać cały załącznik — jakieś czterdzieści zeskanowanych stron — a tego nie zrobiliśmy.
Co jest tajne, a co po prostu stare
Rozbicie wydatków federalnych na działy i poddziały — jedyne miejsce, w którym stoi wiersz „Obrona narodowa” — nie jest publikowane. Artykuł 1 odsyła je do „załącznika 5 (tajne)”, a strukturę resortową do załączników 3 („tajne”) i 4 („ściśle tajne”); otwarty zostaje tylko załącznik 2.
Podać to jako nowinę byłoby łatwo — i błędnie. Sprawdziliśmy ustawę za 2024 rok: konstrukcja załączników jest w niej identyczna, aż po tę samą numerację i tę samą klauzulę przy każdym. Nic, co rok temu było otwarte, nie zostało w tym roku zamknięte.
Data też nie jest tematem
Ustawa wyszła 19 października. Cztery poprzednie podpisano 23 lipca 2025, 8 lipca 2024, 24 lipca 2023 i 14 lipca 2022 roku, przez co tegoroczna wygląda na spóźnioną o jakieś trzy miesiące. Gdy cofnąć się dalej, rejestr mówi coś przeciwnego. Ustawę zamykającą 2019 rok podpisano 15 października 2020, tę zamykającą 2020 — 25 października 2021, a wcześniej: 16 października 2019, 11 października 2018, 16 października 2017, 31 października 2016, 5 października 2015, 4 października 2014, 30 września 2013, 2 października 2012.
Przez dziesięć lat do 2021 roku ustawę tę podpisywano między 30 września a 31 października — bez jednego wyjątku. Anomalią jest właśnie lipiec i trwała ona równo cztery lata, od 2022 do 2025. Podpis 19 października to powrót do przedwojennego kalendarza, a nie odejście od niego. Dlaczego w tamtych czterech latach rząd sprawozdawał wcześniej i dlaczego przestał — te dokumenty nie mówią, a my niczego na ten temat nie twierdzimy.
Dlaczego to rzecz o zdolności płacenia za wojnę
Rok zamknął się deficytem o 62% większym niż poprzedni, sfinansowanym niemal wyłącznie emisją obligacji rublowych: nowy dług netto w papierach pokrył 95,8% dziury, prywatyzacja dała 2,6 mld rubli, a rynki zewnętrzne zgoła nic. To państwo finansujące się u jedynego wierzyciela, jaki mu został — u własnego rynku wewnętrznego.
Pod spodem leży zdanie, które trzy ustawy czynią czytelnym dopiero razem. Budżet federalny w ciągu jednego roku zmniejszył o 2,29 bln rubli to, co oddaje systemowi emerytalnemu i ubezpieczeń społecznych, a zobowiązania, które te pieniądze opłacają, nie skurczyły się wraz z nim — wyszły jako brak 900 mld rubli wewnątrz Funduszu. Projekt inwestycyjny może stracić pieniądze w trakcie roku, niewykonane zadanie państwowe można przekwalifikować, pozycję wydatkową trzymać w tajnym załączniku. A emerytura staje się wymagalna w konkretnym dniu. W 2025 roku pokryto ją, biorąc ten brak na własny bilans Funduszu.
Co to zmienia w naszym modelu
Nic — i tak to jest pomyślane. Nasz szereg deficyt budżetowy Rosji śledzi kroczące dwunastomiesięczne saldo federalne jako odsetek PKB, na podstawie miesięcznych danych o wykonaniu z Ministerstwa Finansów; ta ustawa podaje ostateczną sumę roczną w rublach za rok, który już w tym szeregu stoi. Liczby nie przekazujemy parserowi, a wskaźnik stoi tam, gdzie stał: 66 na 100, kroczący dwunastomiesięczny deficyt na wrzesień to 7 342 mld rubli, czyli 3,2% PKB, mierzone wobec przedwojennej kotwicy — nadwyżki z 2021 roku w wysokości 524,3 mld rubli, 0,34% PKB — i zarejestrowanej linii alarmowej na 10% PKB. Indeks wytrzymałości stoi na 46 na 100, w strefie stresu. Dzisiejsza aktualizacja danych nie ruszyła żadnego odczytu; wszystkie osiem jest na Monitorze.
Ustawa zmienia co innego — status liczby. Do 19 października 2025 rok był rokiem opisanym operacyjną statystyką miesięczną. Teraz jest rokiem z prawnie zatwierdzoną liczbą, a tej nie da się już po cichu zrewidować.
Raz po raz znajdujemy zobowiązania przesunięte zamiast wykonanych: umorzenie regionom długu z kredytów budżetowych w zamian za wydatki na przemysł zbrojeniowy, kredyt skarbowy otwarty dla każdego regionu, niewykonane zadania państwowe przekwalifikowane na sytuacje nadzwyczajne, regułę budżetową przekroczoną o 1,5 bln rubli i rezerwę obronną spłacającą długi za świadczenia policyjne. Wczoraj była to republika przekrawająca budżet bez zmiany ustawy budżetowej. Dziś ten sam ruch widać na szczycie systemu — i ten jeden raz z podpisaną sumą roczną przy nim. Deficyt budżetowy Rosji: jak czytać liczby i Jak Rosja finansuje wojnę: ropa, dług, rezerwy wyłożono w przewodnikach.
Czego nie wiemy
Ile wyniósł deficyt w odsetku PKB. Ustawa nie zawiera liczby PKB. Nasz własny szereg stawia kroczący dwunastomiesięczny deficyt na wrzesień 2026 roku na 3,2% PKB, ale to inna miara w innym oknie i z tą sumą roczną nieporównywalna.
Ile dał Fundusz Dobrobytu Narodowego. Jak wyżej: wiersze gotówki i depozytów FDN stoją pod Skarbem Federalnym, poruszają się bilionami w obie strony, a my przeczytaliśmy blok Ministerstwa Finansów, pierwsze strony bloku Skarbu i blok finansowania zewnętrznego, a nie cały załącznik 6. Kto mówi, że 2025 rok sfinansowano — albo nie sfinansowano — z rezerw, ten albo przeczytał wszystkie czterdzieści stron, albo zgaduje.
Na co pieniądze wydano. Rozbicie na działy i poddziały jest w tajnym załączniku 5, a szczegół resortowy w załącznikach 3 i 4. Otwarty załącznik 2 zajmuje sporą część z 3293 zeskanowanych stron ustawy i nie przerobiliśmy go, więc nie możemy powiedzieć, ile wydało którekolwiek pojedyncze ministerstwo.
Czy zwrot Funduszu był zaplanowany. Nie czytaliśmy ustawy o własnym budżecie Funduszu na 2025 rok ani jej nowelizacji w trakcie roku, więc nie możemy powiedzieć, czy deficyt 1,24 bln był tym, na co Funduszowi pozwolono, czy odstępstwem od tego. Ta różnica ma znaczenie i jej nie mamy.
Czym Fundusz pokrył lukę. Artykuł 2 odsyła źródła finansowania do załącznika, którego nie czytaliśmy, a stanu środków własnych Funduszu na 1 stycznia 2026 roku nie ma w przerobionej przez nas części ustawy.
Dlaczego transfer ścięto o 41,9%. Ustawa podaje kwotę, nie decyzję, która za nią stoi. Ile z tego spadku to wybór polityczny, a ile skutek zmian w zaliczaniu składek według jednolitej taryfy — mechanizmu zmienianego w ciągu 2025 roku — te dokumenty nie rozróżniają.
Dlaczego kalendarz sprawozdawczy przesunął się dwa razy. Daty powyżej pochodzą z rejestru prawnego i nie są przedmiotem sporu. Dlaczego ustawa przez cztery lata wychodziła w lipcu, a przed nimi i po nich w październiku, w samych ustawach nie napisano, a obowiązującego tekstu przepisów kodeksu budżetowego wyznaczających termin nie zdołaliśmy zdobyć.