Rosja przyznaje deficyt strukturalny 1,8% PKB

Wieczorem 9 października Ministerstwo Finansów opublikowało wstępną ocenę wykonania budżetu federalnego za styczeń–wrzesień. To rutynowy komunikat miesięczny o stałym układzie i właśnie to czyni go czytelnym: zestawienie go z komunikatem z poprzedniego miesiąca ujawnia zmiany, a to one są wiadomością. Są dwie. Zniknęło zdanie o zgodności z ustawą budżetową, a w jego miejsce weszło zdanie mówiące, że rok wymagał odejścia od celu salda strukturalnego. Z tabeli zniknął też wiersz — jedyna publiczna miesięczna liczba mówiąca, ile z wydatków państwa dociera do jego wykonawców.

W tej sesji przeczytaliśmy pięć takich komunikatów: za styczeń–wrzesień 2026, styczeń–sierpień, styczeń–lipiec, styczeń–czerwiec oraz za styczeń–wrzesień 2025 jako punkt odniesienia.

Zdanie, którego już nie ma

Tak zaczynał się komunikat sierpniowy, opublikowany 9 września:

„Wykonanie budżetu federalnego w okresie stycznia–sierpnia 2026 roku odbywało się zgodnie z parametrami docelowymi zatwierdzonymi w ustawie budżetowej, a także z uwzględnieniem odrębności ustanowionych ustawą federalną nr 195-FZ z 26 czerwca 2026 roku”.

Ten sam początek miesiąc później zachowuje ustawę, a porzuca zgodność:

„Wykonanie budżetu federalnego w okresie stycznia–września 2026 roku odbywa się z uwzględnieniem odrębności ustanowionych ustawą federalną nr 195-FZ z 26 czerwca 2026 roku ‘O zmianie Kodeksu budżetowego Federacji Rosyjskiej oraz niektórych aktów ustawodawczych Federacji Rosyjskiej’. Wzrost wydatków na finansowanie kluczowych priorytetów w połączeniu ze skurczeniem się bazowych wpływów z ropy i gazu wymagał pewnego odejścia od parametrów docelowych salda strukturalnego. Deficyt na pierwotnym poziomie strukturalnym oczekiwany jest w tym roku w granicach −1,8% PKB”.

Komunikaty lipcowy i czerwcowy zaczynają się dokładnie tak jak sierpniowy, słowo w słowo: wykonywany „zgodnie z parametrami docelowymi zatwierdzonymi w ustawie budżetowej”. W żadnym z trzech wyrażenie „saldo strukturalne” w ogóle nie pada.

To wymaga jednego zastrzeżenia. To nie pierwszy raz, gdy ministerstwo podaje wielkość strukturalną, a właściwym punktem odniesienia nie jest sierpień, lecz wrzesień sprzed roku: we wrześniu wnoszony jest projekt budżetu, więc to miesiąc, do którego ten akapit należy. Komunikat za styczeń–wrzesień 2025 zawierał zarówno liczbę, jak i przyznanie się do przekroczenia:

„W całym 2025 roku deficyt budżetu federalnego oczekiwany jest na poziomie 2,6% PKB, a saldo pierwotne strukturalne w wysokości 1,3% PKB”.

„Przekroczenie parametrów docelowych salda pierwotnego strukturalnego na koniec roku wiąże się ze spowolnieniem wzrostu wpływów pozanaftowych i pozagazowych”.

Przekroczenie przyznano zatem i rok temu. Zmieniło się sformułowanie wokół niego, a zwłaszcza trzy rzeczy. Zeszłoroczny komunikat wciąż przedstawiał wykonanie jako przebiegające „zgodnie z parametrami docelowymi deficytu strukturalnego”; tegoroczny mówi, że odejście było konieczne. Rok temu przyczyną były hamujące wpływy; w tym roku są to wydatki, wymienione w zdaniu jako pierwsze. I zeszłoroczne 1,3% nie ma żadnego znaku, a tegoroczne −1,8% go ma — dlatego 1,3 i 1,8 nie można czytać jako jednego szeregu i my ich tak tutaj nie czytamy.

Czego ta sama tabela oczekuje teraz na cały rok

Komunikat wrześniowy ma kolumnę, której nie mają pozostałe komunikaty miesięczne: obok „zatwierdzono ustawą nr 426-FZ z 28 listopada 2025” stoi „ocena do projektu ustawy budżetowej na lata 2027–2029”. To pierwsze miejsce, w którym tegoroczna rewizja pojawia się we własnych liczbach ministerstwa.

Z ostatniego wiersza wynika, że deficyt przewidziany w ustawie budżetowej to 3 786 mld rubli, a obecnie oczekiwany to 7 345 mld — o 3 559 mld więcej, czyli prawie dwa razy tyle. Większość tej różnicy bierze się po stronie wydatków: 4 457 mld powyżej ustawy wobec 899 mld dodatkowych dochodów.

Tabela zaokrągla i warto powiedzieć gdzie, bo w dwóch miejscach arytmetyka nie domyka się co do ostatniego miliarda. Dwa powyższe składniki dają 3 558, podczas gdy sam wiersz deficytu przesuwa się o 3 559. A kolumna ustawy po odjęciu wydatków od dochodów daje −3 787 tam, gdzie tabela drukuje −3 786. Obie różnice to po jednym miliardzie rubli wynikającym z zaokrągleń ministerstwa na liczbach rzędu dziesiątek tysięcy. Wskazujemy oba, zamiast po cichu brać ten, który lepiej się czyta.

Wiersz, który zmienia się w przeciwnym kierunku niż pozostałe, to bazowe wpływy z ropy i gazu: 8 957 mld w ustawie, 6 961 mld teraz — o niemal 2 bln rubli mniej. To właśnie owo „skurczenie się bazowych wpływów z ropy i gazu”, które wymienia zdanie o odejściu, we własnej kolumnie ministerstwa. Przez dziewięć miesięcy wpływy te wyniosły 5 306 mld, o 17,2% mniej niż w tym samym okresie 2025 roku, co komunikat przypisuje słabszemu średniemu kursowi dolara oraz „wzrostowi komponentu amortyzującego na tle szybszego wzrostu światowych cen produktów naftowych”. Miesiąc wcześniej w tym samym miejscu stał spadek cen ropy z końca 2025 i początku 2026 roku, tak jak wchodzi on do podatku od wydobycia; amortyzator jest w tej rubryce nowy.

Jednocześnie komunikat wymienia drugie źródło i nakłada na nie pułap:

„Graniczna wielkość wydatków budżetu federalnego może zostać w tym roku zwiększona w granicach wpływu dodatkowych dochodów pozanaftowych i pozagazowych, a także poprzez pozyskanie (w wysokości nie większej niż 3 bln rubli) innych źródeł finansowania deficytu”.

„Bez dodatkowego zadłużania na rynku OFZ”

Ten sam akapit, który ogłasza szerszy deficyt strukturalny, mówi też, czym nie jest on płacony:

„Przy tym rozszerzenie deficytu strukturalnego w tym roku finansowane jest przeważnie bez uciekania się do dodatkowego zadłużania na rynku OFZ, co ma złagodzić sytuację z dostępnością zasobów kredytowych dla sektora pozabudżetowego i wesprzeć stabilność na rynkach finansowych”.

Osiem dni przed tym zdaniem to samo ministerstwo opublikowało harmonogram aukcji na czwarty kwartał, a jego orientacyjna wielkość na kwartał — 1 200 mld rubli w papierach zapadających do dziesięciu lat, 1 250 mld w dłuższych, razem 2 450 mld — ma przypis dołączony do samego tytułu tabeli:

„Z uwzględnieniem dodatkowej potrzeby źródeł finansowania deficytu budżetu federalnego w 2026 roku”.

Ten harmonogram i ten przypis czytaliśmy wczoraj, zestawiając je z liczbą banku centralnego mówiącą o 1,4 bln pozostałych do wykonania planu rocznego. Oba dokumenty dzieli osiem dni i jedno twierdzenie: kwartał wymierzono pod dodatkową potrzebę finansowania, a komunikat miesięczny mówi, że rozszerzenie finansowane jest przeważnie bez dodatkowego zadłużania w OFZ. Jedno i drugie to własne teksty Ministerstwa Finansów. Żaden nie wspomina o drugim.

Tabela zbiorcza wszystkich aukcji 2026 roku ministerstwa, aktualna na 8 października, podsumowuje rok do tej pory: 7 637,3 mld rubli popytu, 4 723,7 mld uplasowane według wartości nominalnej, 4 202,7 mld wpływów. Z tych wpływów 4 128,7 mld zebrano do 1 października, a 74,0 mld przyniosła aukcja z 7 października wraz z późniejszą sprzedażą dodatkową — pierwsza z jedenastu dat kwartału.

Porównajmy to z zeszłym rokiem. Na Komisji Budżetu i Podatków Dumy Państwowej tego samego 9 października minister finansów Anton Siłuanow przedstawił wykonanie budżetu za 2025 rok:

„Deficyt za 2025 rok wyniósł 5,6 bln rubli, czyli 2,6% PKB. Na jego pokrycie pozyskano państwowe zadłużenie wewnętrzne w wysokości 6,8 bln rubli. Wielkość długu państwowego wyniosła 16,4% PKB i pozostaje pod kontrolą”.

Dziewięć miesięcy wpływów plus orientacyjna wielkość kwartału to około 6,58 bln. Wobec 6,8 bln zadłużenia wewnętrznego w całym 2025 roku jest to ten sam rząd wielkości, a nie mniejszy. Porównanie raczej zakreśla granice, niż mierzy: wpływy z przetargów zawierają narosłe odsetki kuponowe, których zgodnie z artykułem 113 Kodeksu budżetowego nie wlicza się do wykonania programów zadłużania, a 6,8 bln u Siłuanowa to suma zadłużenia, nie suma wpływów. Podstawy różnią się o kilka procent wartości nominalnej. Nie różnią się na tyle, by uczynić tegoroczny program widocznie mniejszym.

Pierwsza wiceminister, tego samego popołudnia

Półtorej godziny przed ukazaniem się komunikatu pierwsza wiceminister finansów Irina Okładnikowa przedstawiła komisji ekologii Dumy, co zakłada budżet na lata 2027–2029: deficyt budżetu federalnego na poziomie 2,2% PKB w 2027 roku i 1,9% w latach 2028 i 2029. O samej regule:

„Wychodzimy na trajektorię przestrzegania reguły budżetowej. To świadczy o zrównoważeniu budżetu federalnego. W tym roku wprowadzono do niej niewielkie korekty i będą one nadal obowiązywać. To znaczy, że już nie odchodzimy od parametrów reguły budżetowej”.

Te dwa dokumenty z tamtego popołudnia nie są ze sobą sprzeczne i w tym właśnie rzecz. Komunikat mówi, że rok wymagał odejścia od parametrów docelowych salda strukturalnego. Wiceminister mówi, że żadnego odejścia od reguły już nie ma, bo samą regułę w tym roku skorygowano, a korekty zostają. Cel jest ograniczeniem tylko dopóty, dopóki stoi w miejscu; cel, który przesuwa się tam, gdzie poszły wydatki, jest opisem. Nasz przewodnik po deficycie wykłada, jak mierzy się i czym zasypuje tę lukę, a projekt ustawy na 2027 rok, który czytaliśmy 2 października, pozwala wydatkom przekroczyć własny wzór reguły o 1 500 mld rubli w 2027 roku i o 500 mld w 2028. Komunikat wrześniowy dodaje rok, od którego te odstępstwa zaczynają obowiązywać.

Wiersz, którego przestano publikować

W tabeli komunikatu wrześniowego po wierszu „WYDATKI” — 34 825 mld, o 14,5% więcej niż rok wcześniej — następuje od razu „DEFICYT”. Pomiędzy nimi w każdym tegorocznym komunikacie miesięcznym stał wiersz o nazwie „zamówienia publiczne”:

Oczywisty zarzut brzmi, że komunikat wrześniowy ma inny kształt niż ten ze środka kwartału, skoro to wtedy pojawia się kolumna projektu budżetu. Nie broni się. Komunikat za styczeń–wrzesień 2025 ma dokładnie tę dodatkową kolumnę, a wiersz również: 7 242 mld, o 34,3% więcej niż rok wcześniej, wobec planu rocznego 8 541 mld. Format jest ten sam; wiersza w nim nie ma.

To, co mierzył ów wiersz, nie ma publicznego zastępnika o częstotliwości miesięcznej. Wydatki kasowe pokazują pieniądz poruszający się wewnątrz systemu budżetowego; zamówienia publiczne pokazywały, ile z niego przekładało się na opłacone kontrakty z dostawcami — pieniądz, który naprawdę dociera do wykonawców zamówień państwowych. To ten sam kanał, który bank centralny ogląda od drugiej strony, we wpływających płatnościach branż pracujących na popyt państwa, który czytaliśmy dzień temu jako 24,4% poniżej poziomu sprzed roku we wrześniu, i ten sam kanał, który na końcu łańcucha ujawnia się jako niezapłacone rachunki między firmami.

Trzy zastrzeżenia są kluczowe. Jeden miesiąc to jeszcze nie szereg: jeśli wiersz wróci w komunikacie listopadowym, była to zmiana układu i nic więcej. Komunikat nie zawiera ani przypisu, ani żadnego wyjaśnienia usunięcia. I nie mogliśmy sprawdzić, czy szereg przetrwał we własnej sprawozdawczości miesięcznej Skarbu Federalnego, ponieważ roskazna.gov.ru od trzech tygodni nie odpowiada z tego środowiska.

Czego nie udało się ustalić

Czy −1,8% to zrewidowany cel, czy stwierdzenie wyniku. Komunikat tego nie mówi, a docelowa ścieżka salda pierwotnego strukturalnego na 2026 rok nie jest opublikowana w żadnym dostępnym nam źródle. Jeszcze 1 września bank centralny pisał w projekcie założeń polityki pieniężnej, że ścieżka rządu „nie została jeszcze określona”, i przyjmował w zamian własne założenie: 2% PKB na 2026 rok.

Czym są 3 bln rubli innych źródeł. Komunikat nakłada pułap na kwotę i jej nie rozpisuje. Rezerwy płynne, salda na jednolitym rachunku skarbowym, prywatyzacja albo jakaś ich kombinacja — wszystko to da się pogodzić z tekstem i nie zamierzamy wybierać jednego. Warto powiedzieć wprost, że zdanie wykluczające dodatkowe zadłużanie w OFZ zawęża pole i że płynna część Funduszu Dobrobytu Narodowego jest największym kandydatem, jaki w nim zostaje — ale dokument tego nie mówi, a my nie wkładamy mu słów w usta.

Czy wiersz zamówień stał w komunikatach za styczeń–maj. Czerwiec, lipiec i sierpień sprawdziliśmy bezpośrednio, a wrzesień 2025 jako próbę kontrolną. Wcześniejszych komunikatów z 2026 roku nie zdołaliśmy odnaleźć: wyszukiwarka centrum prasowego ministerstwa zwraca wyłącznie plik wrześniowy, a zgadywanie identyfikatorów grozi zacytowaniem niewłaściwego dokumentu.

Wykonanie działu „Obrona narodowa” za 2025 rok. Ani Siłuanow, ani Okładnikowa nie podali liczby, choć tego samego dnia padło 28,6 bln rubli na ochronę zdrowia w latach 2027–2029. Sam projekt ustawy o wykonaniu budżetu jest poza zasięgiem: sozd.duma.gov.ru od trzech tygodni jest niedostępny.

Co to znaczy dla szeregów, które śledzimy

Deficyt budżetowy wynosi 3,2% PKB w dwunastu miesiącach kroczących do września — 7 342 mld rubli — i daje 66 na 100 wobec przedwojennej kotwicy, którą jest nadwyżka z 2021 roku w wysokości 0,34% PKB, przy zarejestrowanej linii alarmowej na deficycie 10%. W tym miesiącu poprawił się z 3,3%.

W tej historii pojawiają się dwie liczby 3,2% i nie jest to ta sama liczba. Nasza to krocząca suma dwunastu miesięcy podzielona przez PKB. Ministerialne „w granicach 3,2% PKB” to jego oczekiwanie na rok kalendarzowy 2026. Zbiegają się w tym miesiącu przez arytmetyczny przypadek; żadna nie potwierdza drugiej.

Wpływy z ropy i gazu wynoszą 0,561 — realne wpływy z dwunastu miesięcy kroczących jako udział w sumie 2021 roku — i dają 12 na 100, drugi najniższy wynik z ośmiu po przeterminowanych należnościach. Ten komunikat ich nie zmienił. Dwa biliony rubli ścięte z oceny bazowych wpływów z ropy i gazu to prognoza na rok, a nie zainkasowane wpływy; nasz szereg mierzy poziom faktycznie otrzymany wobec 2021 roku i dlatego rewizja planu zostawia go tam, gdzie był.

Skonsolidowane saldo regionów poprawiło się do −1,466 bln rubli z −1,509 bln, według dzisiejszego odczytu z miesięcznego załącznika ministerstwa. Nic w dokumentach dnia tego ruchu nie tłumaczy.

Indeks wytrzymałości wynosi 46,5 na 100, w strefie stresu; wszystkie osiem odczytów jest na monitorze. Nasz przewodnik po tym, jak Rosja finansuje wojnę śledzi łańcuch od wpływów z ropy i gazu przez rezerwę po lukę — ten sam łańcuch, który ten komunikat opisuje trzema zdaniami i jednym brakującym wierszem.