6 listopada o 21:16 rosyjski rząd złożył w Dumie projekt ustawy. Pieczęć wpływu na pierwszej stronie brzmi „Data 06.11.2026 21:16, nr 28928-9”, pismo przewodnie podpisał premier M. Miszustin, a wykaz załączników jest już miarą całej sprawy: tekst projektu na 317 arkuszach, uzasadnienie na trzech, uzasadnienie finansowe na jednym i dwa wykazy innych aktów — jeden na dwóch arkuszach, drugi na 28. Złożony pakiet pobraliśmy w tej sesji i przeczytaliśmy sami; w odróżnieniu od skanów rozporządzeń, z którymi zwykle pracujemy, te 354 strony mają warstwę tekstową, więc cytaty poniżej są słowami samego dokumentu, a nie odczytem obrazu. Karta projektu w systemie parlamentarnym znajduje się pod adresem sozd.duma.gov.ru/bill/28928-9 i z naszego środowiska się nie otwiera.
Projekt likwiduje jako instytucję kapitałowy człon obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego w Rosji i przenosi pieniądze — około 6,6 bln rubli — do programu oszczędności długoterminowych. Dla monitora zdolności Rosji do płacenia za wojnę to nie jest temat emerytalny. To temat o tym, kto trzyma dług państwa.
Co zatrzymuje się 1 kwietnia 2027 roku
Artykuł 19 projektu zaczyna się od kluczowego przepisu:
„Od 1 kwietnia 2027 roku ustaje tworzenie emerytury kapitałowej osób ubezpieczonych w systemie obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego. Od tej daty ustają wykonywanie praw i wypełnianie obowiązków Funduszu Emerytalnego i Ubezpieczeń Społecznych Federacji Rosyjskiej, niepaństwowych funduszy emerytalnych oraz osób ubezpieczonych, związanych z tworzeniem środków oszczędności emerytalnych osób ubezpieczonych. Od tej daty ustaje obowiązywanie umów o obowiązkowym ubezpieczeniu emerytalnym zawartych między niepaństwowymi funduszami emerytalnymi a osobami ubezpieczonymi, a także regulaminów ubezpieczeniowych niepaństwowych funduszy emerytalnych.”
Uzasadnienie określa skalę legislacyjną jako „ponad 60 ustaw federalnych podlegających zmianie”. Artykuł 18 projektu to lista uchyleń i liczy 61 punktów. Osiem z nich uchyla ustawę federalną w całości. Trzy z tych ośmiu to wyłącznie ustawy zmieniające, których uchylenie ma charakter porządkowy. Pozostałe pięć to podstawowe ustawy systemu kapitałowego:
| ustawa | przedmiot |
|---|---|
| nr 111-FZ z 24 lipca 2002 r. | inwestowanie środków finansujących emeryturę kapitałową |
| nr 56-FZ z 30 kwietnia 2008 r. | składki dodatkowe i wsparcie państwa dla budowania oszczędności |
| nr 360-FZ z 30 listopada 2011 r. | tryb wypłat ze środków oszczędności emerytalnych |
| nr 422-FZ z 28 grudnia 2013 r. | gwarantowanie praw osób ubezpieczonych w systemie kapitałowym |
| nr 424-FZ z 28 grudnia 2013 r. | emerytura kapitałowa |
Drugi wykaz, ten na 28 arkuszach, robi to samo poniżej poziomu ustawy. Licząc w nim datowane akty z nazwy, 98 ma być uchylonych — dwa dekrety prezydenta, 73 rozporządzenia rządu, jedno zarządzenie rządu i 22 rozporządzenia resortowe — 46 ma być zmienionych, a sześć nowych aktów ma być przyjętych.
Dokąd trafiają pieniądze i kto kontroluje głosy
Oszczędności leżące w funduszu niepaństwowym w nim zostają. Oszczędności leżące w funduszu państwowym — w Funduszu Emerytalnym i Ubezpieczeń Społecznych, który prowadzi portfele wszystkich, którzy nigdy nie wybrali prywatnego zarządzającego — idą w nowe miejsce. Artykuł 19 wysyła je do „funduszu upoważnionego”, a nowy akapit wpisany do ustawy o niepaństwowych funduszach emerytalnych z 1998 roku go definiuje:
„fundusz upoważniony — fundusz wskazany przez Rząd Federacji Rosyjskiej, w którym osoby prawne znajdujące się pod kontrolą Federacji Rosyjskiej oraz VEB.RF mają prawo, z mocy udziału w kapitale zakładowym funduszu, rozporządzać łącznie więcej niż 75 procentami głosów na zgromadzeniu ogólnym akcjonariuszy funduszu. Przy tym liczba akcji funduszu upoważnionego należących do VEB.RF musi wynosić więcej niż 25 procent.”
Nowy rozdział X5 zamienia tę definicję w zamek z datą. Do 1 stycznia 2037 roku udział pod kontrolą państwa musi pozostać powyżej 75 procent głosów, udział VEB.RF powyżej 25 procent akcji, a sam fundusz „nie może zostać dobrowolnie zlikwidowany ani zreorganizowany w formie wydzielenia lub podziału”. Uzasadnienie opisuje tę samą normę z drugiej strony, jako „zakaz zmniejszania kontrolnego udziału państwa w kapitale zakładowym funduszu upoważnionego”.
Państwowa korporacja rozwoju ma własny termin. Zmiana w ustawie o VEB.RF nakazuje jej nabyć do 15 stycznia 2027 roku więcej niż 25 procent akcji zwykłych funduszu uprawnionego do wszystkich trzech rodzajów działalności — niepaństwowego zabezpieczenia emerytalnego, tworzenia oszczędności długoterminowych i obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego — którego wartość księgowa aktywów według ostatniego sprawozdania wynosi co najmniej 100 mld rubli. Ta sama norma mówi o nieprzerwanym posiadaniu tego udziału do 1 kwietnia 2037 roku. VEB.RF musi też utworzyć wydzieloną komórkę wewnętrzną, dla której zarządzanie tym pieniądzem jest funkcją wyłączną.
Lista aktywów, w których można trzymać przeniesione pieniądze
To ta część, która liczy się dla deficytu, i ta, do której relacje o projekcie nie dotarły. Artykuł 36.63 określa, jak fundusz upoważniony lokuje pieniądze otrzymane z funduszu państwowego, a jego lista dopuszczonych aktywów otwiera się państwowymi papierami wartościowymi Federacji Rosyjskiej, dalej idą państwowe papiery regionów, pozostałe obligacje rosyjskich emitentów, papiery zabezpieczone hipotecznie, środki w rublach na rachunkach w instytucjach kredytowych, lokaty rublowe i papiery organizacji finansowych międzynarodowych dopuszczone do obrotu w Rosji.
A potem przychodzi warunek dotyczący pierwszej pozycji tej listy:
„lokowanie środków rezerw pokrycia zobowiązań emerytalnych, wskazanych w akapicie pierwszym niniejszego punktu, w aktywa wskazane w akapicie drugim podpunktu 1 niniejszego punktu jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy są one notowane na rynkach zorganizowanych albo gdy zostały specjalnie wyemitowane przez Rząd Federacji Rosyjskiej w celu lokowania środków inwestorów instytucjonalnych, a także przy ich pierwszej emisji, jeżeli warunki emisji papierów wartościowych przewidują obrót na rynkach zorganizowanych lub jeżeli zostały one specjalnie wyemitowane w celu lokowania środków inwestorów instytucjonalnych.”
Papier państwowy emitowany specjalnie po to, by lokować pieniądz instytucjonalny, wpisany w ustawę jako aktywo dopuszczalne dla przeniesionej puli. Wszystko, co wypada poza listę, można kupić „na podstawie decyzji Rządu Federacji Rosyjskiej”, który ustala wtedy dodatkowe wymogi dla takich aktywów. A do 1 kwietnia 2029 roku lokowanie idzie „wyłącznie przez VEB.RF”, na podstawie umów zarządzania powierniczego, których nie można rozwiązać przed terminem ze zwykłych podstaw kodeksu cywilnego; jedynym wyjątkiem jest zastąpienie VEB.RF na żądanie banku centralnego. Poza sprawozdawczością do banku centralnego fundusz upoważniony składa rządowi co roku roczne sprawozdanie ze swojej działalności.
Stary zbiór zasad idzie w przeciwną stronę. Wszystkie jedenaście rozporządzeń rządu, które tworzą deklaracje inwestycyjne państwowej spółki zarządzającej — nr 540 z 1 września 2003 r., którym zatwierdzono deklarację rozszerzonego portfela inwestycyjnego, nr 550, którym zatwierdzono deklaracje rezerwy wypłatowej, i dziewięć rozporządzeń je zmieniających — znajdują się na liście uchyleń. Są tam też nr 379 z 30 czerwca 2003 r., które ustanawiało dodatkowe ograniczenia inwestowania oszczędności emerytalnych w określone klasy aktywów, i nr 34 z 22 stycznia 2003 r., którym Wnieszekonombank został w ogóle wskazany państwową spółką zarządzającą. Żaden z sześciu aktów, które wykaz nakazuje przyjąć, nie wspomina o inwestowaniu. Ograniczenia nie znikają — przenoszą się. To, co było numerowanym rozporządzeniem rządu, zmienialnym tylko innym rozporządzeniem, staje się listą ustawową plus wymogami banku centralnego co do składu i struktury rezerw emerytalnych — czyli reżimem rządzącym dobrowolnym pieniądzem emerytalnym, a dokładnie tym te oszczędności się stają.
Ile jest przenoszone i ile rynku długu ta pula już trzyma
Projekt nie podaje żadnej kwoty przeniesienia i nie może: wartość ustala się na 31 marca 2027 roku. Dla dzisiejszego rozmiaru autorytetem jest przegląd kluczowych wskaźników niepaństwowych funduszy emerytalnych za drugi kwartał 2026 roku banku centralnego, który przeczytaliśmy w tej sesji. Na 30 czerwca 2026 roku podaje on oszczędności emerytalne w funduszach niepaństwowych na 3,6 bln rubli, a portfele oszczędności emerytalnych funduszu państwowego na 3,0 bln. 6,6 bln to nasza suma tych dwóch liczb, a nie wielkość podana w którymkolwiek z dokumentów, i 31 marca 2027 roku będzie inna.
Sedno stanowi to, co ta pula już posiada:
| na 30 czerwca 2026 r. | udział |
|---|---|
| OFZ w portfelach oszczędności emerytalnych funduszy niepaństwowych | 53,4% |
| OFZ w portfelu funduszu państwowego | 42,2% |
| udział funduszy niepaństwowych w rynku OFZ | 9,7% |
| udział funduszy niepaństwowych i funduszu państwowego razem | 13,6% |
Sam bank centralny wyjaśnia kwartał tak: fundusze dalej zwiększały dług państwowy mimo negatywnej przeceny OFZ, „głównie na aukcjach OFZ, które pozwalają nabyć duży wolumen papierów”, a wolumen tych zakupów wzrósł ponad dwukrotnie kwartał do kwartału. Fundusze mają łącznie 13,6% rynku papierów, które państwo emituje obecnie ponad własny pułap; niezależnie od przyjętej miary stanowi to duży blok tego rynku, a projekt określa, kto będzie go kontrolował do 2037 roku. Te dwa dokumenty nie pozwalają stwierdzić, czy ich łączny portfel jest największy wśród krajowych posiadaczy tych papierów: żaden nie porównuje funduszy z bankami, a my również nie zweryfikowaliśmy tego porównania. Pięć dni przed złożeniem tego projektu zarządzenie nakazywało ministerstwu finansów pożyczyć do 1 bln rubli powyżej pułapu długu wpisanego do ustawy budżetowej na 2026 rok.
Przeniesione z mocy ustawy
Formuła, którą projekt nazywa ten ruch, to „z mocy ustawy”. Żadna umowa nie jest podpisywana, a uzasadnienie wprost mówi, dlaczego prawa i obowiązki opierają się potem bezpośrednio na ustawie: „wobec tego, że w związku z tą transformacją nie powstają stosunki umowne”. Nikt nie przystępuje.
Nikogo też nie trzeba pytać. Między 12 a 22 stycznia 2027 roku federalny organ regulujący oszczędności długoterminowe musi powiadomić każdą osobę objętą zmianą przez jej konto osobiste na portalu usług państwowych, a projekt dodaje:
„Przesłanie powiadomienia wskazanego w częściach 3.2–3.5 niniejszego artykułu na konto osobiste osoby ubezpieczonej na jednolitym portalu usług państwowych i komunalnych nie wymaga uzyskania zgody osoby ubezpieczonej.”
Fundusze niepaństwowe informują własnych klientów od 12 stycznia do 31 marca 2027 roku — ogłoszeniem na stronie i przy osobistym kontakcie. Wnioski starego typu przestają być przyjmowane od 1 marca 2027 roku. Po przeniesieniu, między 1 kwietnia a 15 maja 2027 roku, każdy dowiaduje się tą samą drogą przez portal, ile leży na jego rachunku oszczędności długoterminowych.
Wyjście to okno dwóch lat. Od 1 kwietnia 2027 roku do 31 marca 2029 roku można złożyć wniosek o przejście do innego funduszu niepaństwowego bez utraty dochodu z inwestowania — tej straty, którą obecne zasady nakładają na wcześniejszą zmianę i którą uzasadnienie wskazuje jako komplikację usuwaną przez przeniesienie. Ci, którzy już pobierają emeryturę kapitałową albo wypłatę terminową, zachowują warunki, terminy i sposób dostarczania obowiązujące w momencie przekazania; uzasadnienie dodaje, że część rezerwy funduszu państwowego z obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego przechodzi do rezerwy ubezpieczeniowej funduszu upoważnionego na pokrycie tych zobowiązań.
Wojna jest w środku projektu
Jednym z sześciu aktów, które wykaz nakazuje przyjąć, jest rozporządzenie rządu o „trybie potwierdzania faktu udziału zmarłego uczestnika w wykonywaniu (zapewnieniu wykonywania) zadań w toku specjalnej operacji wojskowej” na terytoriach Ukrainy i czterech anektowanych obwodów, albo w odparciu zbrojnego wtargnięcia na terytorium Rosji, albo w toku zbrojnej prowokacji na granicy i w regionach przyległych do rejonów operacji.
Norma, której to rozporządzenie służy, jest w treści projektu. Następcy prawni uczestnika poległego lub zmarłego w tych okolicznościach mogą wystąpić o pozostałość środków na rachunku oszczędności długoterminowych po upływie ustawowego terminu, „bez konieczności jego przywrócenia w trybie sądowym”. To samo złagodzenie rozciągnięto na następców prawnych, którzy sami służą lub służyli tam, za okazaniem zaświadczenia w formie zatwierdzonej przez rząd, oraz na następców prawnych uczestnika, który zmarł w czasie wtargnięcia w regionie przyległym do rejonów operacji. Wykaz regionów przyległych określa rząd.
Czego dokumenty nie ustalają
Nie ma obowiązkowego udziału. Lista dopuszcza, a nie nakazuje: nic w projekcie nie mówi, jaką część przeniesionych pieniędzy trzeba trzymać w papierach państwowych. Uzasadnienie obiecuje tylko, że portfel funduszu upoważnionego utworzony z przeniesienia z funduszu państwowego będzie zawierał „najbardziej wiarygodne instrumenty finansowe, odpowiadające aktualnym wymogom deklaracji inwestycyjnej państwowej spółki zarządzającej” — deklaracji, której rozporządzenie zatwierdzające ten sam pakiet uchyla. Nie przypisujemy kierunku żadnemu z dwóch wskaźników, a ten projekt nie zmienia niczego w naszym modelu.
To projekt. Na 9 listopada nie ma daty pierwszego czytania, a karta parlamentarna, która by ją pokazała, stąd się nie otwiera. Czy zostanie uchwalony w tym kształcie i co zmienią w nim izby — dziś nie da się wiedzieć.
Uzasadnienie finansowe to jeden akapit. W całości brzmi: „Realizacja postanowień przewidzianych w projekcie ustawy federalnej … nie będzie wymagała dodatkowych wydatków z budżetów systemu budżetowego Federacji Rosyjskiej.” Nie zawiera oszacowania czegokolwiek. Dwa arkusze dalej wykaz ustaw federalnych podlegających zmianie otwiera się kodeksem podatkowym — zwolnić z podatku od dochodów osób fizycznych wypłaty z oszczędności długoterminowych utworzonych z mocy ustawy, „analogicznie do wypłat z umów oszczędności długoterminowych”, i ustalić opodatkowanie usług VEB.RF w zarządzaniu majątkiem funduszu; drugi punkt to kodeks budżetowy, by w ogóle wyjąć oszczędności emerytalne z budżetu funduszu państwowego.
Gwarancja zmienia formę, a uzasadnienie mówi, że się rozszerza. Uchylenie nr 422-FZ odbiera systemowi kapitałowemu jego własną ustawę gwarancyjną. Uzasadnienie natomiast twierdzi, że prawa uczestników będą „gwarantowane nie tylko w wysokości wpłaconych składek ubezpieczeniowych, lecz w pełnej wysokości środków przeniesionych z systemu obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego, a także narosłego dochodu z inwestowania”, oraz że fundusz upoważniony musi być wpisany do systemu gwarantowania praw uczestników niepaństwowych funduszy emerytalnych. Czy ochrona jest w praktyce szersza czy węższa, nie rozstrzyga żaden z dwóch dokumentów, i tego nie sprawdzaliśmy.
Nie przeczytaliśmy wszystkich 354 stron. Przeczytaliśmy pismo przewodnie, uzasadnienie, uzasadnienie finansowe, oba wykazy, definicję funduszu upoważnionego, rozdział X5 wraz z artykułami 36.60, 36.62 i 36.63, listę uchyleń w artykule 18, przepisy przejściowe artykułu 19 i przepisy o wejściu w życie artykułu 20. Podliczenia aktów powyżej są nasze własne, zdjęte z wydobytego tekstu wykazu na 28 arkuszach. O reszcie projektu nie twierdzimy nic.
Pakiet ustala jednak kolejność wydarzeń i ich daty. Do 15 stycznia 2027 roku państwowa korporacja rozwoju kupuje więcej niż czwartą część funduszu emerytalnego. Między 12 a 22 stycznia 2027 roku osoby, których pieniądze zostaną przeniesione, otrzymują powiadomienie bez pytania o zgodę. 1 kwietnia 2027 roku emerytura kapitałowa przestaje istnieć, a pieniądze stają się oszczędnościami długoterminowymi w funduszu, w którym państwo i VEB.RF muszą utrzymywać więcej niż trzy czwarte głosów do 2037 roku. Do 2029 roku środki są lokowane wyłącznie przez VEB.RF, według listy aktywów zaczynającej się od papierów państwowych — w tym papierów, które rząd może wyemitować specjalnie po to, by lokować pieniądze instytucjonalne. Deficyt finansowany przez te papiery wynosi 3,2% PKB za dwanaście miesięcy do września, a płynny FDN, alternatywa dla pożyczania, spadł do 45 mld dolarów. Sposób pokrywania luki, kanał po kanale, opisuje nasz przewodnik po deficycie.