20 listopada BOFIT, instytut gospodarek wschodzących Banku Finlandii, poświęcił swój tygodniowy przegląd jednemu pytaniu: co wzrost wydatków wojskowych zrobił z resztą rosyjskiego budżetu i z jego oszczędnościami. Opiera się on na dwóch wyliczeniach. Obronność i pozycje niejawne razem stanowiły około 40% wydatków budżetu federalnego w okresie styczeń–wrzesień i wzrosły o prawie 30% rok do roku, podczas gdy cała reszta wzrosła o 6% przy takim samym 6-procentowym wzroście cen. A z 720 mld dolarów rezerw złota i walut wykazanych na koniec października bank centralny faktycznie kontroluje około 412 mld dolarów — a w środku tego leżą 44 mld dolarów płynnych aktywów Funduszu Dobrobytu Narodowego. Przeczytaliśmy przegląd w tej sesji i sami je przeliczyliśmy.
Druga liczba to ta, którą śledzi nasz własny wskaźnik. Z naszego odczytu październikowego sprawozdania ministerstwa finansów płynna część FDN wynosi 44,4 mld dolarów; BOFIT, czytając ten sam plik, podaje 44 mld. Różnica to zaokrąglenie: przegląd podaje liczby w pełnych miliardach, a 44,4 mld dolarów po zaokrągleniu do miliarda to 44 mld.
Trzy liczby, a rachunek zapłaci tylko jedna
720 mld dolarów to liczba cytowana jako rosyjski skarbiec na wojnę. BOFIT rozkłada ją na części i one się zgadzają: około 290 mld dolarów w złocie, około 30 mld dolarów należności wobec MFW — SDR-y i pozycja rezerwowa — oraz około 400 mld dolarów aktywów rzeczywiście denominowanych w walutach obcych. Ostatnią strukturę tych aktywów walutowych opublikowano na początku 2022 roku, a wtedy 70% z nich trzymano w walutach państw, które od tego czasu nałożyły sankcje. Na tej podstawie przegląd szacuje, że
szacunkowo 30% aktywów walutowych i 60% całości rezerw złota i walut obcych pozostaje faktycznie pod kontrolą rosyjskiego banku centralnego.
A zatem trzy poziomy, nie jeden. Deklarowany zasób to 720 mld dolarów. Część, do której bank centralny ma dostęp, to około 412 mld. A część, którą budżet federalny może naprawdę wydać, to płynny Fundusz Dobrobytu Narodowego — 44 mld dolarów, około 6% deklarowanej kwoty, ponieważ płynne aktywa funduszu leżą wewnątrz rezerw banku centralnego, ale należą do ministerstwa finansów, a reszta rezerw już nie.
O jednym zastrzeżeniu przegląd mówi wprost i działa ono w tę samą stronę: złoto liczy się jako kontrolowane dlatego, że leży w Rosji, a nie dlatego, że można je sprzedać. Sam bank centralny jest objęty sankcjami, jego możliwości sprzedaży złota są ograniczone, a wiele państw sankcjonujących ogranicza przywóz rosyjskiego złota. Fizyczny stan zapasów zmniejszył się w tym roku tylko o około 3%.
Co przeliczyliśmy
Składniki się zgadzają: 290 mld plus 30 mld plus 400 mld daje wykazane 720 mld. Dwie liczby we własnym wniosku przeglądu nie całkiem się już jednak spotykają. Biorąc jego metodę dosłownie — całe złoto plus te 30% aktywów walutowych, które nie leżą w walutach sankcyjnych — wychodzi 290 mld plus 120 mld, czyli około 410 mld dolarów, a więc 57% deklarowanej kwoty, wobec 60% podanych w tym samym zdaniu. Różnica odpowiada mniej więcej wielkości pozycji w MFW, której 412 mld dolarów zdaje się nie uwzględniać, a 60% uwzględnia. Rozbieżność jest niewielka i przechyla się na ostrożną stronę: kontrolowany udział jest raczej nieco niższy niż podana liczba.
Warto nazwać jedną widoczną pomyłkę, żeby nikt jej dalej nie powtarzał: dziesięciomiesięczny deficyt federalny przegląd podaje jako „5,2 mld rubli, mniej więcej 2% PKB”, co przy takim udziale i przy własnej prognozie ministerstwa na 7,3 bln na koniec roku może oznaczać wyłącznie biliony. Naszą wartość deficytu bierzemy wprost z pliku ministerstwa: kroczący dwunastomiesięczny deficyt 6,9 bln rubli na koniec października, 3,0% PKB przy naszym szacunku mianownika.
Fundusz w zestawieniu z lutym 2022 roku
Cały Fundusz Dobrobytu Narodowego wynosił na koniec października 13 bln rubli, 5,6% PKB; część trzymaną w łatwo dostępnej formie płynnej przegląd szacuje na około 30%, a nasza własna arytmetyka na tym samym pliku daje około 27%. Reszta to akcje, obligacje korporacyjne i długoterminowe depozyty bankowe: większościowy pakiet państwa w Sbierbanku, udziały w RZD, DOM.RF, VTB i Gazprombanku, obligacje Rostecu i drogowej spółki Awtodor. Cztery dni temu opisywaliśmy, jak fundusz kupuje 25-letnie obligacje promowe na 0,01% rocznie — tak w praktyce wygląda dokładanie do strony niepłynnej.
Mierzona od początku wojny, a nie od zeszłego roku, część płynna przeszła drogę od około 9,7 bln rubli w lutym 2022 roku, 6% PKB, do około 3,6 bln, 1,5% PKB. W tym roku wyjęto z funduszu około 500 mld rubli. Nasz własny szereg niesie to samo załamanie w dolarach: 44,4 mld dziś wobec 113,5 mld tuż przed inwazją.
Co robiło pozostałe 60% budżetu
Wydatkowa połowa przeglądu to ten sam argument od drugiej strony. Około jednej trzeciej opublikowanych przydziałów za styczeń–wrzesień nie pokazuje, na co poszły pieniądze; przegląd traktuje pozycje niejawne plus obronność jako przybliżoną dolną granicę wydatków wojennych i zauważa, że faktyczna suma jest zapewne wyższa, bo wydatki wojenne siedzą też w innych działach. Ta dolna granica urosła o prawie 30% rok do roku. Wszystko inne urosło o 6% — czyli przy wzroście cen o te same 6% nie urosło wcale.
Niektóre działy wypadły gorzej niż stanie w miejscu. Gospodarka mieszkaniowa i komunalna spadła przez dziewięć miesięcy o 15% rok do roku; federalne wydatki na ochronę zdrowia spadły o 8%, a budżet federalny pokrywa dziś zaledwie 23% całości wydatków na zdrowie. Udział budżetu federalnego w finansowaniu wydatków socjalnych spadł po raz pierwszy poniżej 30%.
Jest jeden znak pułapu. W okresie lipiec–wrzesień same pozycje wojenne urosły zaledwie o 6%, po skokach z początku roku. To samo wyhamowanie widać w zbiorczych liczbach, które przegląd przytacza za wstępnym sprawozdaniem ministerstwa: przez dziesięć miesięcy wydatki wzrosły o 13% rok do roku, ale w samym październiku o 2%.
Dlaczego to ważne
Dwa odczyty rosyjskiej zdolności do dalszego płacenia opierają się na liczbach, które ten przegląd rozbiera. Pierwszy mówi, że budżet wciąż rośnie: rośnie, ale rośnie tylko jego wojenna część, a cała reszta od roku stoi w miejscu w ujęciu realnym, dwa działy zaś wprost przycięto. Drugi to poduszka. Zasób rezerw rzędu 720 mld dolarów brzmi jak zapas na lata. Część dostępna bankowi centralnemu to niewiele ponad połowa tego, w większości złoto, które wolno mu sprzedawać w ograniczonym zakresie, a część, którą ministerstwo finansów faktycznie może wydać na deficyt, to 44 mld dolarów — wobec deficytu, który jego własna prognoza wycenia w tym roku na 7,3 bln rubli.
Żadne z dwóch wyliczeń nie jest rosyjskie i żadne nie jest opublikowaną liczbą urzędową; oba należą do BOFIT i są zbudowane na urzędowych składnikach. Z własnego odczytu pliku źródłowego możemy potwierdzić liczbę na dole drabiny i to ona ma znaczenie: płynna część Funduszu Dobrobytu Narodowego Rosji, 44,4 mld dolarów, którą śledzimy codziennie.