18 września prezydent USA podpisał H.R. 5334, „Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026”. Dwie sekcje ustawy nakazują nałożyć cła: do 500 procent na cały import z Rosji i do 100 procent na cały import z krótkiej listy państw, które ustawa wiąże z rosyjską ropą naftową i gazem ziemnym: tych, które nadal je kupują i spełniają pozostałe warunki ustawy, oraz tych, które zalicza do ułatwiających obchodzenie sankcji naftowych. Oba terminy upływają 18 października 2026 roku, trzydzieści dni po podpisaniu ustawy.

Przeczytaliśmy w całości ostateczny tekst (enrolled), czyli podpisaną wersję. Liczby z tytułu są prawdziwe, ale są pułapami. W obu sekcjach użyto zwrotu „up to”, czyli „do”. Dolną granicę ustawa wyznacza tylko raz: w ustępie pozwalającym później zmienić stawkę wymaga, by była większa niż zero.

Co mówią obie sekcje celne

Sekcja 112 dotyczy towarów z Rosji:

„SEKCJA 112. (a) Zasada ogólna. — Nie później niż 30 dni po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy Prezydent, niezależnie od jakiegokolwiek innego przepisu prawa, podnosi stawkę cła na wszystkie towary, w tym ropę naftową, gaz ziemny, skroplony gaz ziemny, produkty naftowe, przetwory ropy naftowej, produkty petrochemiczne, węgiel i produkty węglowe, przywożone do Stanów Zjednoczonych z Federacji Rosyjskiej, do maksymalnej stawki 500 procent ad valorem.”

Sekcja 113 dotyczy towarów z państw trzecich. Państwo jest objęte, jeżeli spełnia dwa warunki naraz: dokonuje nowych zakupów rosyjskiej ropy lub gazu od trzydziestego dnia i znajdowało się już wśród pięciu największych importerów tych surowców:

„(c) Państwo opisane. — Państwem opisanym w niniejszym ustępie jest państwo obce, które — (1)(A) świadomie dokonało nowych zakupów ropy naftowej lub gazu ziemnego pochodzących z Federacji Rosyjskiej w dniu przypadającym 30 dni po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy lub później; oraz (B) należało do 5 największych importerów, według łącznego wolumenu, ropy naftowej lub gazu ziemnego pochodzących z Federacji Rosyjskiej w najnowszym okresie 12 miesięcy poprzedzającym dzień wejścia w życie niniejszej ustawy”

Państwo jest objęte także bez własnych zakupów, jeżeli należało do „5 czołowych państw ułatwiających obchodzenie sankcji naftowych wobec Rosji” w tym samym roku poprzedzającym wejście ustawy w życie.

Żadne z tych ceł nie zastępuje już obowiązujących. Obie sekcje stanowią, że nowa stawka jest doliczana do każdego istniejącego cła, wymieniając tytuł VII Tariff Act of 1930, sekcje 122, 201 i 301 Trade Act of 1974 oraz sekcję 232 Trade Expansion Act of 1962.

Stawkę można zmienić bez odstępstwa

Sekcja 113(b) określa, czym te 100 procent może stać się w praktyce:

„(b) Zmiana stawki cła. — W dowolnym momencie po pierwotnym nałożeniu ceł na podstawie ustępu (a) lub (e) Przedstawiciel Handlowy Stanów Zjednoczonych zmienia lub koryguje każdą stawkę cła nałożoną na podstawie ustępu (a) lub (e) do stawki większej niż zero i do 100 procent ad valorem, po przedłożeniu właściwym komisjom Kongresu pisemnego ustalenia, że państwo opisane w ustępie (c) podjęło istotne kroki — (1) w celu zwiększenia przywozu, sprzedaży, dostawy, przekazania lub zakupu ropy naftowej albo gazu ziemnego pochodzących z Federacji Rosyjskiej; albo (2) w celu zmniejszenia lub zaprzestania przywozu, sprzedaży, dostawy, przekazania lub zakupu takiej ropy naftowej albo gazu ziemnego.”

Tekst przesądza dwie rzeczy. Przedział jest otwarty od dołu: wystarczy dowolna stawka powyżej zera. A warunek działa w obie strony: ten sam ustęp ma zastosowanie zarówno wtedy, gdy państwo kupuje więcej, jak i wtedy, gdy kupuje mniej.

Ustawa wprost stwierdza następnie, że taka korekta nie jest odstępstwem i nie wymaga związanych z nim formalności:

„(4) Zastosowanie do zmian niektórych stawek celnych. — Prezydent nie jest zobowiązany do przedłożenia sprawozdania, o którym mowa w punkcie (1), w przypadku zmiany lub korekty stawki cła na podstawie sekcji 113(b). Niniejszy punkt nie zmienia ani nie uchyla obowiązku przedłożenia pisemnego ustalenia wymaganego przez sekcję 113(b) ani sprawozdania wymaganego przez sekcję 113(g)(1).”

Pozostaje samo pisemne ustalenie oraz, na podstawie sekcji 113(g)(1), uzasadnienie złożone w Kongresie 10 dni przed zmianą, przedstawiające motywy i metodologię.

Trzy wyjścia, i nie kosztują tyle samo

Ustawa przewiduje trzy odrębne drogi odejścia od już nałożonego cła. Każda wymaga innej procedury.

Zmiana stawki — na podstawie sekcji 113(b), jak wyżej: pisemne ustalenie i uzasadnienie z 10-dniowym wyprzedzeniem. Bez zaświadczenia o interesie narodowym i bez okresu oczekiwania.

Odstępstwo — na podstawie sekcji 115: prezydent może odstąpić od „jakiegokolwiek przepisu sankcyjnego wobec osoby zagranicznej, jakiegokolwiek ograniczenia wobec osoby lub jakiegokolwiek cła przewidzianego w niniejszym tytule” po przesłaniu Kongresowi pisemnego zaświadczenia, że odstępstwo leży w interesie narodowym Stanów Zjednoczonych, wraz ze sprawozdaniem wyjaśniającym jego podstawę. Sprawozdanie jest jawne; może mieć niejawny załącznik. Ustawa nie wyznacza odstępstwu terminu wygaśnięcia i nie przewiduje głosowania Kongresu w tej sprawie.

Zakończenie — na podstawie sekcji 117 — to jedyna droga podlegająca kontroli Kongresu, a jej warunki są asymetryczne. Aby zakończyć środek wobec Rosji, prezydent musi zaświadczyć, że Rosja „podpisała porozumienie pokojowe przyjęte przez wolny i niepodległy Rząd Ukrainy” oraz „zaprzestała wszelkich działań wojennych przeciwko Rządowi Ukrainy i wszelkiej działalności zmierzającej do jego obalenia, rozbicia i podważenia”. Ale dla każdego innego państwa — czyli każdego, które może objąć stuprocentowe cło — poprzeczka jest znacznie niżej:

„(B) w przypadku zakończenia stosowania sankcji, ograniczenia lub cła wobec jakiejkolwiek osoby zagranicznej lub państwa obcego (innego niż osoba rosyjska lub Federacja Rosyjska) — (i) osoba zagraniczna albo rząd państwa obcego, stosownie do przypadku, nie prowadzi działalności, która stanowiła podstawę znoszonych sankcji lub innych środków; oraz (ii) Prezydent otrzymał wiarygodne zapewnienia, że osoba zagraniczna albo rząd państwa obcego, stosownie do przypadku, nie będzie w przyszłości świadomie prowadzić działalności objętej sankcjami lub innymi środkami przewidzianymi w niniejszym tytule”

Zakończenie jest też jedynym miejscem, w którym głos ma Kongres: na podstawie sekcji 117(b) nie wchodzi ono w życie przez 30 dni kalendarzowych. W tym czasie Kongres może uchwalić wspólną rezolucję o dezaprobacie. Dla sprawozdania złożonego między 10 lipca a 7 września okres przeglądu wydłuża się do 60 dni.

Przeszkody proceduralne są więc rozłożone odwrotnie, niż sugeruje nagłówek. Najtrudniejsze wyjście — wymagające pokoju przyjętego przez Ukrainę — podlega głosowaniu Kongresu. Najłatwiejsze, niewymagające ani zaświadczenia, ani oczekiwania, ustala faktyczną stawkę cła.

Jeden przepis, który zadziałał od razu

Większość ustawy wyznacza termin trzydziestu dni. Sekcja 109 nie:

„Z chwilą wejścia w życie niniejszej ustawy zakazuje się nabywania długu państwowego Rządu Federacji Rosyjskiej przez jakąkolwiek osobę Stanów Zjednoczonych (w tym instytucję finansową Stanów Zjednoczonych).”

Zakaz wszedł w życie 18 września, w dniu podpisu. Zamyka formalnie dostępną dotąd drogę finansowania właśnie wtedy, gdy rosyjskie Ministerstwo Finansów mocniej opiera się na emisji krajowej — temat naszego tekstu o różnicy między tym, co liczy rosyjskie zadłużanie się, a tym, co otrzymuje budżet.

Czego ustawa jeszcze nie rozstrzyga

Kim jest tych pięć państw. Sekcja 113(e) zobowiązuje Przedstawiciela Handlowego USA, by w ciągu 180 dni od pierwszego nałożenia i co 180 dni później ustalał pięciu największych importerów rosyjskiej ropy i pięciu największych importerów rosyjskiego gazu oraz nakładał na nich cła. Żadna taka lista nie została opublikowana. Ustawa określa jednak klasyfikację towarów: na podstawie sekcji 113(g)(2) ropa naftowa to kod 2709 Systemu Zharmonizowanego, a gaz ziemny kod 2711. Krążące od głosowania doniesienia prasowe wymieniają prawdopodobnych kandydatów; to listy dziennikarzy, nie ustalenia, i ich nie przyjmujemy.

W tekście jest też pytanie, którego tu nie rozstrzygniemy. Cykliczny przegląd z sekcji 113(e) odnosi się do „najnowszego okresu 12 miesięcy poprzedzającego ustalenie”, podczas gdy warunek wejścia z sekcji 113(c) zakotwiczony jest w okresie 12 miesięcy poprzedzającym wejście w życie — okresie, który nigdy się nie zmienia. Sekcja 113(h) dodaje, że nic w ustawie nie upoważnia do ceł na towary z państwa „nieopisanego wyraźnie w ustępie (c)”. Pierwsze ustalenie będzie musiało pokazać, jak pogodzić zmienną listę ze stałą. Sama lektura tekstu tego nie rozstrzyga.

Czy wyjątek gazowy nie opróżni listy. Sekcja 113(d) zwalnia państwo z cła za jego zakupy gazu, jeżeli jego przywóz rosyjskiego gazu stanowił mniej niż 15 procent całkowitego eksportu gazu z Rosji w roku poprzedzającym ustawę i jeżeli podjęło istotne kroki, by go ograniczyć. Gdy zastosować razem test pięciu największych i test 15 procent, zbiór państw rzeczywiście objętych po stronie gazu może okazać się mały.

Sekcja 114 przewiduje dalsze wyjątki: handel humanitarny, działalność wywiadowczą i organów ścigania, cywilną współpracę jądrową, zakupy startów dla NASA, obowiązujące licencje generalne Departamentu Skarbu oraz — istotną dla przepływów ropy — ropę nierosyjską, która jedynie przechodzi tranzytem przez terytorium Rosji. Termin 270 dni, upływający 15 czerwca 2027 roku, obejmuje zwolnieniem wygaszanie lub zbycie działalności w Rosji.

Irańska połowa i data końca

W tytule ustawy jest Iran, ale całą tę część stanowi sekcja 201: przedłuża obowiązywanie Iran Sanctions Act of 1996 z 2026 do 2031 roku.

Wszystko inne gaśnie wcześniej:

„SEKCJA 203. WYGAŚNIĘCIE. — Niniejsza część (z wyjątkiem sekcji 201) traci moc w dniu przypadającym 5 lat po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy.”

„Niniejsza część” to jednostka, która w tym zdaniu decyduje. Ustawa Grahama jest częścią A podpisanego aktu; część B tego samego projektu zawiera niezwiązane z nią przepisy podatkowe o odliczeniu wydatków nauczycieli i wygaśnięcie jej nie dotyczy. Wewnątrz części A wygaśnięcie działa ogólnie: obejmuje oba jej tytuły, a sekcja 201 jest jedynym wyjątkiem.

Pięć lat od 18 września 2026 roku to 18 września 2031 roku. Cła, sankcje i zakaz dotyczący długu państwowego wygasają wtedy, o ile Kongres nie zadziała ponownie; przedłużenie dotyczące Iranu pozostaje w mocy.

Co to zmienia w naszym modelu

Dziś nic. Ustawa nie zmienia żadnej liczby, którą śledzimy, i nie może, dopóki cła nie zostaną faktycznie nałożone, a kupujący faktycznie nie zareagują.

Skutek dotarłby ostatecznie do wpływów budżetowych z ropy i gazu, drugiego najsłabszego z naszych ośmiu wskaźników, z wynikiem 14 ze 100. Mechanizm trzeba opisać precyzyjnie, bo łatwo zrozumieć go odwrotnie: sekcja 113 nie opodatkowuje Rosji. Podnosi koszt rosyjskiej ropy dla kupującego, nakładając cło na jego niezwiązany z tym eksport do Stanów Zjednoczonych. Jeżeli kupujący się wycofa, rosyjski budżet odczuje to przez wolumen i dyskonto — cenę baryłki i liczbę sprzedanych baryłek — a nie przez stawkę podatkową ustalaną przez Moskwę. Obie sekcje są też zbudowane inaczej: sekcja 113 niesie całą mechanikę — cykliczne ustalenie, listę państw, ruchomy przedział, opublikowaną metodologię — podczas gdy sekcja 112 to jedno zdanie i polecenie, by jej stawka doliczała się do już obowiązujących. Nie mierzyliśmy, ile Stany Zjednoczone wciąż kupują w Rosji, więc nie podajemy żadnej wielkości tego, co przyniosłoby 500 procent.

Indeks wytrzymałości wynosi 47,3 ze 100, w strefie stresu, i żaden wskaźnik nie drgnął dzisiaj. Przeterminowane należności pozostają najsłabszym z ośmiu na poziomie 9. Bieżący stan wszystkich ośmiu można sprawdzić na monitorze.

Czego nie wiemy

Czy cokolwiek z tego zostanie zastosowane. To jest całe pytanie, a ustawa na nie nie odpowiada. Sekcja 115 pozwala prezydentowi odstąpić od każdego cła przewidzianego w tym tytule jednym zaświadczeniem i bez głosowania Kongresu. Nic w tekście nie zobowiązuje administracji do ustalenia stawki na pułapie ani w jakimkolwiek konkretnym punkcie powyżej zera.

Jaka stawka zostanie faktycznie ustalona. Obie sekcje mówią „do”. Dopóki nie ma proklamacji ani zawiadomienia Przedstawiciela Handlowego, nie ma stawki — jest tylko przedział.

Wyniki głosowań ze źródła pierwotnego. Wyniki w Senacie i Izbie były szeroko podawane; congress.gov zwrócił nam przy tym projekcie 403, więc nie zweryfikowaliśmy ich wobec oficjalnego zapisu i nie drukujemy ich tutaj.

Co zrobi Rosja. W naszym oknie nie znaleźliśmy reakcji rosyjskiego rządu poza wypowiedziami sprzed podpisu.

Numer ustawy publicznej. Na dziś na govinfo nie pojawił się żaden pakiet Public Law dla H.R. 5334, więc ten tekst cytuje projekt w wersji enrolled. Data podpisu pochodzi z własnego oświadczenia Białego Domu, opublikowanego 18 września o 21:43 UTC, oraz z daty wydania, jaką govinfo przypisuje tekstowi enrolled.